Σε μια σημαντική επιστημονική αποκάλυψη προχώρησε σήμερα ο ESA, δίνοντας στη δημοσιότητα ένα εντυπωσιακό time-lapse βίντεο που καταγράφει με πρωτοφανή λεπτομέρεια το εσωτερικό στέμμα του Ήλιου. Το υλικό προέρχεται από την αποστολή Proba-3, η οποία, λειτουργώντας ως ένας γιγαντιαίος «διαστημικός χορογράφος», κατάφερε να δημιουργήσει μια διαρκή τεχνητή έκλειψη, επιτρέποντας στους επιστήμονες να δουν αυτό που μέχρι πρότινος χανόταν μέσα στην εκτυφλωτική λάμψη του μητρικού μας άστρου.
Οι εικόνες, που συνδυάζουν δεδομένα από τον στεμματογράφο ASPIICS του Proba-3 και το Παρατηρητήριο Ηλιακής Δυναμικής (SDO) της NASA, δεν αποτελούν απλώς ένα εικαστικό αριστούργημα, αλλά ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ της ηλιακής φυσικής.
Τι «είδε» το Proba-3
Το βίντεο εστιάζει σε δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια μιας ιδιαίτερα ενεργής περιόδου, στις 21 Σεπτεμβρίου 2025. Σε αυτό, το εσωτερικό ηλιακό στέμμα – το θερμότερο τμήμα της ατμόσφαιρας του Ήλιου – απεικονίζεται με ένα απαλό κίτρινο χρώμα, αποτέλεσμα της παρατήρησης μέσω των ειδικών φίλτρων του οργάνου ASPIICS. Στο κέντρο, ο ηλιακός δίσκος εμφανίζεται με σκούρο πορτοκαλί χρώμα, χάρη στη συμβολή του οργάνου AIA της NASA.
Αυτό που κάνει τη συγκεκριμένη παρατήρηση μοναδική είναι η καθαρότητα με την οποία καταγράφηκαν οι δομές πλάσματος. Όπως εξηγεί ο Andrei Zhukov, Επιστημονικός Υπεύθυνος του οργάνου ASPIICS από το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Βελγίου, το στέμμα είναι εξαιρετικά θερμό, αγγίζοντας θερμοκρασίες εκατομμυρίων βαθμών. Ωστόσο, μέσα σε αυτό το «κολασμένο» περιβάλλον, εντοπίστηκαν δομές σχετικά «ψυχρού» πλάσματος, θερμοκρασίας περίπου 10.000 βαθμών.
«Μερικές φορές παρατηρούμε αυτές τις δομές, γνωστές ως προεξοχές, κοντά στην επιφάνεια του Ήλιου. Αν και θερμές για τα ανθρώπινα δεδομένα, είναι πολύ πιο κρύες από το περιβάλλον στέμμα», σημειώνει ο Zhukov. Το time-lapse κατέγραψε κάτι σπάνιο: τρεις διαδοχικές εκρήξεις τέτοιων προεξοχών μέσα σε διάστημα μόλις πέντε ωρών. Το φαινόμενο, όπου το πλάσμα εκτοξεύεται και διασπάται προς διάφορες κατευθύνσεις, αποτυπώθηκε χάρη στη φασματική γραμμή του ηλίου, προσφέροντας μια εικόνα που προσομοιάζει στο πώς θα έβλεπε το ανθρώπινο μάτι μια ολική έκλειψη ηλίου μέσω ενός κίτρινου φίλτρου.
Ένας διαστημικός «χορός» ακρίβειας χιλιοστού
Η επιτυχία αυτής της απεικόνισης δεν οφείλεται μόνο στους αισθητήρες, αλλά κυρίως στον άθλο μηχανικής που επιτελεί το Proba-3. Η αποστολή δεν αποτελείται από έναν, αλλά από δύο ξεχωριστούς δορυφόρους: τον «Occulter» (που παίζει τον ρόλο του φεγγαριού μπλοκάροντας τον δίσκο του Ήλιου) και τον «Coronagraph» (που φέρει το τηλεσκόπιο).
Για να επιτευχθεί η τεχνητή έκλειψη, τα δύο σκάφη πετούν σε σχηματισμό με απόλυτη ακρίβεια, διατηρώντας απόσταση περίπου 144 μέτρων μεταξύ τους. Η ευθυγράμμιση πρέπει να είναι τέλεια, με περιθώρια λάθους που μετρώνται σε χιλιοστά. Οποιαδήποτε μικρή απόκλιση θα επέτρεπε στο φως του ηλιακού δίσκου να «τυφλώσει» τους αισθητήρες, καταστρέφοντας την παρατήρηση του αμυδρού στέμματος.
Αυτή η τεχνολογία αυτόνομης πτήσης σχηματισμού θεωρείται το κλειδί για το μέλλον της διαστημικής παρατήρησης, καθώς επιτρέπει τη δημιουργία εικονικών τηλεσκοπίων γιγαντιαίων διαστάσεων χωρίς την ανάγκη κατασκευής ενιαίων, ογκωδών κατασκευών.
Γιατί μας αφορά; Η σημασία για τον διαστημικό καιρό
Πέρα από την επιστημονική περιέργεια, η κατανόηση του ηλιακού στέμματος έχει άμεσες πρακτικές εφαρμογές. Το στέμμα είναι η γενέτειρα του ηλιακού ανέμου και των Στεμματικών Εκτινάξεων Μάζας (CMEs), φαινομένων που καθορίζουν τον διαστημικό καιρό.
Οι ισχυρές ηλιακές καταιγίδες μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των δορυφόρων, τα συστήματα GPS, τις τηλεπικοινωνίες, ακόμη και τα δίκτυα ηλεκτροδότησης στη Γη. Παρατηρώντας το εσωτερικό στέμμα – την περιοχή δηλαδή όπου γεννιούνται αυτά τα φαινόμενα – με τη συνέχεια και την καθαρότητα που προσφέρει το Proba-3, οι επιστήμονες ελπίζουν να βελτιώσουν τα μοντέλα πρόγνωσης του διαστημικού καιρού.
Η δυνατότητα να βλέπουμε την εξέλιξη των ηλιακών προεξοχών και τον τρόπο που αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο του Ήλιου πριν αυτές εκτοξευθούν στο Διάστημα, δίνει στην ανθρωπότητα πολύτιμο χρόνο προειδοποίησης.
Η επόμενη μέρα της Ηλιακής Φυσικής
Με την αποστολή να βρίσκεται πλέον σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία, η ροή δεδομένων αναμένεται να είναι συνεχής. Το Proba-3 αποδεικνύει ότι η συνεργασία μικρών, ευέλικτων δορυφόρων μπορεί να αποφέρει αποτελέσματα εφάμιλλα ή και ανώτερα από εκείνα μεγάλων, επίγειων παρατηρητηρίων, τα οποία εξαρτώνται από τις σπάνιες στιγμές των φυσικών εκλείψεων.
Οι σημερινές εικόνες επιβεβαιώνουν ότι η τεχνολογία είναι ώριμη και ότι το «παράθυρο» στο εσωτερικό στέμμα του Ήλιου έχει ανοίξει οριστικά, φωτίζοντας τις διαδικασίες που συντηρούν το άστρο μας και επηρεάζουν το περιβάλλον του πλανήτη μας.
