Η τεχνητή νοημοσύνη θα επιτρέψει σε ιστορικούς και γλωσσολόγους να ξεκλειδώσουν κείμενα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδύνατο να διαβαστούν.
- Η τεχνητή νοημοσύνη αποκρυπτογραφεί ιστορικά χειρόγραφα, όπως τον «Κώδικα Borg» του Βατικανού, αποκαλύπτοντας λαϊκές ιατρικές πρακτικές. Οι γνώσεις αυτές θεωρούνταν τόσο ευαίσθητες που η αποκάλυψή τους θα οδηγούσε σε κατηγορίες για μαγεία.
- Τεράστιος όγκος πληροφοριών σε αρχεία παραμένει κρυπτογραφημένος, περιέχοντας διπλωματικά μυστικά και προσωπικές εξομολογήσεις. Η αποκρυπτογράφηση, όπως στις επιστολές της Μαρίας Στιούαρτ, αλλάζει την ιστορική γνώση, παρά τις δυσκολίες της χειροκίνητης μεταγραφής.
- Ερευνητικά προγράμματα αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως το Transkribus, που αυτοματοποιούν τη μεταγραφή και την ανάλυση κωδίκων. Επόμενος στόχος είναι η απευθείας αποκωδικοποίηση από τις εικόνες των χειρογράφων, παρακάμπτοντας τη μεταγραφή.
- Δημιουργείται μια τεράστια βάση δεδομένων κρυπτογραφημένων κειμένων, ενώ αναπτύσσονται εργαλεία τύπου chatbot για άμεση ανάλυση. Οι επιστήμονες φιλοδοξούν να λύσουν αρχαία αινίγματα, όπως ο Δίσκος της Φαιστού και η Γραμμική Α.
Στα υπόγεια αρχείων, σε σκονισμένες βιβλιοθήκες και σε χειρόγραφα που έμοιαζαν καταδικασμένα να παραμείνουν για πάντα ακατανόητα, κρύβονται αμέτρητες ιστορίες που δεν γράφτηκαν ποτέ στα επίσημα βιβλία της Ιστορίας. Επιστολές βασιλισσών, πολιτικές συνωμοσίες, μυστικές τελετές, ερωτικές εξομολογήσεις, ιατρικές συνταγές και προσωπικά ημερολόγια βρίσκονται εδώ και αιώνες παγιδευμένα πίσω από περίπλοκους κώδικες και ακατανόητα σύμβολα.
Σήμερα, η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να ανοίξει αυτό το τεράστιο χαμένο αρχείο του παρελθόντος, επιτρέποντας σε ιστορικούς και γλωσσολόγους να αποκρυπτογραφήσουν κείμενα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδύνατο να διαβαστούν.
Η ΑΙ «έσπασε» τον Κώδικα Μποργκ
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα προέρχεται από τη Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Εκεί βρισκόταν για περισσότερα από 400 χρόνια ένα χειρόγραφο 408 σελίδων, γνωστό ως «Κώδικας Borg». Οι σελίδες του ήταν γεμάτες από 34 παράξενα σύμβολα, λίγους λατινικούς χαρακτήρες και μια εισαγωγή γραμμένη στα αραβικά. Κανείς δεν γνώριζε το κλειδί αποκρυπτογράφησης, ενώ η φθορά των αιώνων είχε καταστρέψει τμήματα του κειμένου. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μυστήριο που παρέμενε άλυτο επί γενιές.
Με τη βοήθεια αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, ωστόσο, μια διεθνής ομάδα ερευνητών κατάφερε να σπάσει τον κώδικα. Ανάμεσα στις αποκαλύψεις που προέκυψαν ήταν παράξενες θεραπευτικές πρακτικές της εποχής, όπως η κατανάλωση ποιοτικού κόκκινου κρασιού σε μεγάλες ποσότητες ή η ζύμωση μοσχοκάρυδου μέσα σε ζύμη για την αντιμετώπιση της δυσεντερίας. Πίσω από τα σύμβολα κρυβόταν ένας ολόκληρος κόσμος λαϊκής ιατρικής και γνώσεων που κάποτε θεωρούνταν τόσο ευαίσθητες ώστε η δημόσια αποκάλυψή τους θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε κατηγορίες για μαγεία.
«Είναι σαν αστυνομική έρευνα όπου κάθε σύμβολο, κάθε μοτίβο και κάθε μερική λύση μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στα μυστικά κάποιου και σε έναν χαμένο ιστορικό κόσμο», εξηγεί η Μπεάτα Μέγκιεσι, καθηγήτρια Υπολογιστικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, η οποία συμμετείχε στην αποκρυπτογράφηση του χειρογράφου.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των ειδικών, περίπου το 1% του υλικού που φυλάσσεται σε αρχεία και βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο είναι πλήρως ή μερικώς κρυπτογραφημένο. Πρόκειται για τεράστιο όγκο πληροφοριών που παραμένει ουσιαστικά αόρατος στους ιστορικούς. Μέσα σε αυτά τα κείμενα βρίσκονται διπλωματικές αναφορές, στρατιωτικές πληροφορίες, πρακτικά μυστικών εταιρειών, ερωτικές σχέσεις και προσωπικές εξομολογήσεις ανθρώπων που έζησαν πριν από εκατοντάδες χρόνια.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποκρυπτογράφηση έχει ήδη αλλάξει όσα γνωρίζουμε για σημαντικά ιστορικά πρόσωπα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι κωδικοποιημένες επιστολές της Μαρία Στιούαρτ, οι οποίες ανακαλύφθηκαν πρόσφατα και αποκάλυψαν νέες λεπτομέρειες για τις προσπάθειές της να ανακτήσει τον θρόνο της κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης αιχμαλωσίας της στην Αγγλία. Οι επιστολές φώτισαν επίσης τη δύσκολη σχέση της με τον γιο της, τον μελλοντικό βασιλιά της Αγγλίας Ιάκωβο Α΄.
Η διαδικασία αποκρυπτογράφησης παραμένει εξαιρετικά απαιτητική. Πριν καν ξεκινήσει η ανάλυση των κωδίκων, οι ερευνητές πρέπει να μετατρέψουν τα χειρόγραφα σε ψηφιακή μορφή. Η δυσανάγνωστη γραφή, η φθορά του χαρτιού και το ξεθώριασμα του μελανιού συχνά μετατρέπουν αυτό το πρώτο βήμα σε άθλο. Η Γαλλίδα κρυπτολόγος Σεσίλ Πιερό, από το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας στην Πληροφορική της Γαλλίας, έχει υπολογίσει ότι χρειάζεται μία ολόκληρη ημέρα εργασίας για να μεταγράψει μόλις δύο σελίδες ενός χειρογράφου γεμάτου άγνωστα σύμβολα.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει αυτή την πραγματικότητα
Η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να αλλάζει αυτή την πραγματικότητα. Ερευνητές χρησιμοποιούν ήδη πλατφόρμες όπως το Transkribus, ένα σύστημα που έχει εκπαιδευτεί σε χειρόγραφα πολλών γλωσσών και διαφορετικών ιστορικών περιόδων. Το λογισμικό αναγνωρίζει γραμμές κειμένου, εντοπίζει χαρακτήρες και μετατρέπει αυτόματα τα χειρόγραφα σε ψηφιακά έγγραφα.
Παρότι η τεχνολογία εξακολουθεί να δυσκολεύεται μπροστά σε εντελώς άγνωστα σύμβολα ή ιδιόμορφα συστήματα γραφής, η πρόοδος είναι εντυπωσιακή. Στο πλαίσιο του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος Descrypt, επιστήμονες από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες αναπτύσσουν νέες μορφές τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να διαβάζουν ακόμα και άγνωστους χαρακτήρες ή κώδικες οι οποίοι δεν αντιστοιχούν σε κανένα γνωστό αλφάβητο.
Το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο φιλόδοξο. Οι ερευνητές επιχειρούν να παρακάμψουν εντελώς τη διαδικασία της μεταγραφής. Αντί να μετατρέπουν πρώτα το χειρόγραφο σε κείμενο και στη συνέχεια να το αποκρυπτογραφούν, θέλουν η τεχνητή νοημοσύνη να αναλύει απευθείας τις φωτογραφίες των σελίδων και να παράγει το αποκωδικοποιημένο αποτέλεσμα.
Οι πρώτες δοκιμές έχουν ήδη πραγματοποιηθεί πάνω στον περίφημο «Κώδικα Copiale», ένα χειρόγραφο 105 σελίδων του 18ου αιώνα που περιγράφει τις τελετές και τους κανόνες μιας μυστικής γερμανικής αδελφότητας. Εκπαιδεύοντας το σύστημα πάνω σε χειρόγραφα και στις αντίστοιχες αποκωδικοποιημένες μεταφράσεις τους, οι επιστήμονες κατάφεραν να αποκρυπτογραφήσουν με επιτυχία τμήματα του κειμένου που το λογισμικό δεν είχε συναντήσει ποτέ προηγουμένως.
Παράλληλα, δημιουργείται μια τεράστια βάση δεδομένων με κρυπτογραφημένα κείμενα από αρχεία ολόκληρης της Ευρώπης. Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνονται περίπου 400 μυστηριώδεις καρτ ποστάλ του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, γραμμένες σε κώδικα. Τα λίγα αποσπάσματα που έχουν ήδη αποκρυπτογραφηθεί αποκαλύπτουν ότι αρκετές από αυτές δεν είναι τίποτε άλλο παρά ερωτικές επιστολές γραμμένες στα γερμανικά.
Η ομάδα της Μέγκιεσι έχει ήδη αναπτύξει ένα πρωτότυπο εργαλείο που λειτουργεί σαν chatbot. Ο χρήστης εισάγει μια εικόνα με κρυπτογραφημένο κείμενο και το σύστημα προσπαθεί να το μεταγράψει, να το αποκωδικοποιήσει και να το μεταφράσει ταυτόχρονα. Σε δοκιμή με τον Κώδικα Borg, το εργαλείο κατάφερε να επεξεργαστεί ένα απόσπασμα 500 συμβόλων σε λιγότερο από μισή ώρα, παρέχοντας ταυτόχρονα εξηγήσεις για τη λογική της λύσης ώστε να αποφεύγονται τα λεγόμενα «hallucinations» της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι φιλοδοξίες των επιστημόνων δεν περιορίζονται στα νεότερα χειρόγραφα. Στο βλέμμα τους βρίσκονται και μερικά από τα μεγαλύτερα άλυτα αινίγματα της αρχαιολογίας. Ανάμεσά τους ο περίφημος Δίσκος της Φαιστού, ηλικίας περίπου 4.000 ετών, καθώς και η μυστηριώδης μινωική γραφή Γραμμική Α, που εξακολουθούν να αντιστέκονται στις προσπάθειες αποκρυπτογράφησης.
Αν αυτό επιτευχθεί, η Ιστορία ενδέχεται να αποκτήσει χιλιάδες νέες φωνές που μέχρι σήμερα παρέμεναν σιωπηλές πίσω από ακατανόητα σύμβολα, ξεχασμένες σε ράφια βιβλιοθηκών και σκονισμένα κιβώτια αρχείων.
