Είναι ίσως η πιο διαδεδομένη συμβουλή υγιεινής που περνάει από γενιά σε γενιά: «Πριν τραβήξεις το καζανάκι, κλείσε το καπάκι». Η λογική πίσω από αυτή την πρακτική φαντάζει αδιάσειστη. Το κλειστό καπάκι λειτουργεί ως ασπίδα, εμποδίζοντας τα σταγονίδια και τα αόρατα μικροσωματίδια να εκτοξευθούν στον χώρο και να μολύνουν τις πετσέτες, τις οδοντόβουρτσες και τις επιφάνειες του μπάνιου.
Ωστόσο, μια νέα έρευνα έρχεται να αμφισβητήσει ευθέως αυτή την παγιωμένη πεποίθηση, υποστηρίζοντας πως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και, δυστυχώς, πιο… μολυσματική. Σύμφωνα με δημοσίευση στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Infection Control, το κατέβασμα του καπακιού δεν προσφέρει την προστασία που νομίζαμε απέναντι στα αερομεταφερόμενα μικρόβια.
Το πείραμα που ανέτρεψε τα δεδομένα
Ερευνητές από την Αριζόνα και το Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων αποφάσισαν να εξετάσουν το φαινόμενο του λεγόμενου «toilet plume» – του αερολύματος που δημιουργείται κατά την πλύση της λεκάνης. Για τις ανάγκες του πειράματος, δεν χρησιμοποίησαν επικίνδυνους παθογόνους μικροοργανισμούς, αλλά έναν ιό-δείκτη (τον βακτηριοφάγο MS2), ο οποίος συμπεριφέρεται παρόμοια με τον νοροϊό, τον κύριο υπεύθυνο για τη γαστρεντερίτιδα στους ανθρώπους.
Η μεθοδολογία ήταν συγκεκριμένη: μόλυναν το νερό της τουαλέτας με τον ιό και στη συνέχεια τράβηξαν το καζανάκι σε δύο διαφορετικά σενάρια. Μία φορά με το καπάκι ανοιχτό και μία με κλειστό. Στη συνέχεια, συνέλεξαν δείγματα από διάφορα σημεία της τουαλέτας, όπως το κάθισμα, το πάτωμα και τους γύρω τοίχους.
Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά για τους υποστηρικτές του κλειστού καπακιού. Η μελέτη έδειξε ότι δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά στην ποσότητα της ιογενούς μόλυνσης στις επιφάνειες της τουαλέτας μεταξύ των δύο σεναρίων. Με απλά λόγια, είτε το καπάκι ήταν πάνω είτε κάτω, οι ιοί βρήκαν τον τρόπο να δραπετεύσουν.
Πώς «δραπετεύουν» οι ιοί
Η εξήγηση που δίνουν οι επιστήμονες είναι μηχανική. Τα σωματίδια του αερολύματος που μεταφέρουν τους ιούς είναι τόσο μικροσκοπικά που δεν εγκλωβίζονται. Αντί το καπάκι να τα σταματά, απλώς αλλάζει την τροχιά τους. Η πίεση του αέρα τα ωθεί να βγουν από τα μικρά κενά ανάμεσα στο κάθισμα και το καπάκι, εκτοξεύοντάς τα προς το πάτωμα ή πλάγια, αντί για προς τα πάνω.
Αυτό σημαίνει ότι ενώ το κλειστό καπάκι μπορεί να προστατεύει από τα μεγάλα, ορατά σταγονίδια, είναι ανίσχυρο μπροστά στο αόρατο νέφος των μικροοργανισμών που αιωρούνται και τελικά επικάθονται στις γύρω επιφάνειες.
Η πραγματική λύση βρίσκεται στη χημεία
Αν λοιπόν το μηχανικό εμπόδιο (καπάκι) αποτυγχάνει, ποια είναι η λύση; Η έρευνα ανέδειξε έναν ξεκάθαρο νικητή στη μάχη της υγιεινής: την απολύμανση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο μόνος τρόπος για να μειωθεί δραστικά το φορτίο των ιών δεν ήταν η θέση του καπακιού, αλλά η χρήση απολυμαντικών μέσων μέσα στη λεκάνη πριν ή κατά τη διάρκεια του καθαρισμού. Συγκεκριμένα:
- Απολυμαντικά με οξύ: Η χρήση καθαριστικών που περιέχουν υδροχλωρικό οξύ μείωσε την παρουσία του ιού MS2 σχεδόν στο 100%.
- Το λάθος με το βουρτσάκι: Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν η επίδραση του καθαρισμού με το βουρτσάκι της τουαλέτας χωρίς τη χρήση απολυμαντικού. Όταν οι ερευνητές έτριψαν τη λεκάνη μόνο με το βουρτσάκι, η μόλυνση στις γύρω επιφάνειες αυξήθηκε δραματικά. Ουσιαστικά, η μηχανική κίνηση χωρίς χημική εξουδετέρωση διέσπειρε τους ιούς πιο αποτελεσματικά από ό,τι το ίδιο το καζανάκι.
Τι σημαίνει αυτό για την καθημερινότητά μας
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι πρέπει να σταματήσουμε να κλείνουμε το καπάκι. Η πρακτική αυτή εξακολουθεί να είναι χρήσιμη για άλλους λόγους: αποτρέπει την πτώση αντικειμένων μέσα στη λεκάνη, προστατεύει από τα μεγάλα σταγονίδια και κρατάει τα κατοικίδια μακριά από το νερό της τουαλέτας. Επιπλέον, υπάρχει και το αισθητικό κομμάτι που δεν πρέπει να παραβλέπεται.
Ωστόσο, όσον αφορά την προστασία από ιώσεις και γαστρεντερίτιδες, πρέπει να αλλάξουμε στρατηγική. Η έμφαση πρέπει να μετατοπιστεί από τη «μηχανική προστασία» στη «χημική εξουδετέρωση».
Πρακτικές συμβουλές βάσει της έρευνας:
- Τακτική απολύμανση: Η χρήση καθαριστικού τουαλέτας με απολυμαντική δράση (ιδανικά με βάση το χλώριο ή οξέα) είναι απαραίτητη σε τακτική βάση και όχι περιστασιακά.
- Προσοχή στο βουρτσάκι: Ποτέ μην χρησιμοποιείτε το βουρτσάκι της τουαλέτας «σκέτο». Πρέπει πάντα να συνοδεύεται από καθαριστικό υγρό, διαφορετικά μετατρέπεται σε εργαλείο διασποράς μικροβίων.
- Υγιεινή χεριών: Επειδή οι επιφάνειες γύρω από την τουαλέτα είναι πιθανότατα μολυσμένες ανεξαρτήτως καπακιού, το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών παραμένει η σημαντικότερη γραμμή άμυνας μετά τη χρήση του μπάνιου.
Συμπερασματικά, η επιστήμη μας υπενθυμίζει ότι οι “παλιές καλές συμβουλές” χρειάζονται συχνά αναθεώρηση. Το κλειστό καπάκι είναι μια καλή συνήθεια, αλλά δεν είναι η πανάκεια που πιστεύαμε. Η πραγματική καθαριότητα απαιτεί σωστά προϊόντα και τακτική εφαρμογή, όχι απλώς μια κίνηση του καρπού πριν πατήσουμε το κουμπί.
