Σε ένα κομβικό σημείο για την εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), μια νέα μελέτη έρχεται να επαναπροσδιορίσει τη σχέση μηχανής και ανθρώπινης έμπνευσης. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Mila και την Google DeepMind, πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερη συγκριτική ανάλυση που έγινε ποτέ: έθεσαν κορυφαία μοντέλα AI αντιμέτωπα με 100.000 ανθρώπους για να απαντήσουν στο αιώνιο ερώτημα: Μπορεί ένας αλγόριθμος να είναι πραγματικά δημιουργικός;
Τα αποτελέσματα είναι ταυτόχρονα εντυπωσιακά και καθησυχαστικά. Ενώ η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη (Generative AI) έχει πλέον τη δυνατότητα να ξεπεράσει τον μέσο άνθρωπο σε τυποποιημένα τεστ δημιουργικότητας, αδυνατεί να φτάσει τα επίπεδα των πραγματικά προικισμένων ανθρώπων.
Η μάχη της «αποκλίνουσας σκέψης»
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Karim Jerbi, χρησιμοποίησε το τεστ «Divergent Association Task» (DAT). Πρόκειται για μια απλή αλλά έξυπνη δοκιμασία που μετρά την ικανότητα «αποκλίνουσας σκέψης» (divergent thinking), ζητώντας από τους συμμετέχοντες να παραθέσουν δέκα ουσιαστικά που να απέχουν νοηματικά όσο το δυνατόν περισσότερο μεταξύ τους. Για παράδειγμα, μια λέξη όπως «γάτα» και μια λέξη όπως «σκύλος» έχουν μικρή απόσταση, ενώ η «γάτα» και η «οντολογία» απέχουν έτη φωτός.
Σε αυτή τη διαδικασία, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) όπως το GPT-4, το Claude και το Gemini, έδειξαν τα δόντια τους. Οι αλγόριθμοι κατάφεραν να σκοράρουν υψηλότερα από τον μέσο όρο των ανθρώπινων απαντήσεων, αποδεικνύοντας ότι μπορούν να συνδέσουν έννοιες με τρόπους που ο συνηθισμένος εγκέφαλος συχνά δεν επιχειρεί.
Το ανθρώπινο οχυρό: Το κορυφαίο 10%
Εδώ όμως κρύβεται η ουσία της ανακάλυψης. Παρόλο που τα AI μοντέλα κέρδισαν τον μέσο όρο, βρήκαν «τοίχο» όταν συγκρίθηκαν με τους πιο δημιουργικούς ανθρώπους. Το κορυφαίο 10% των συμμετεχόντων, εκείνοι δηλαδή που διαθέτουν την πιο πλούσια φαντασία, άφησαν τους αλγορίθμους πολύ πίσω.
Η διαφορά αυτή έγινε ακόμη πιο αισθητή σε πιο σύνθετες και ποιοτικές δοκιμασίες, όπως η συγγραφή ποίησης, η ανάπτυξη σεναρίων και η δημιουργία μικρών ιστοριών. Εκεί, η ανθρώπινη ικανότητα για συναισθηματικό βάθος, πρωτοτυπία και λεπτές αποχρώσεις παρέμεινε αδιαφιλονίκητη.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Jerbi:
Το γεγονός ότι η AI ξεπερνά τον μέσο άνθρωπο μπορεί να προκαλεί έκπληξη, αλλά η μελέτη μας αναδεικνύει κάτι εξίσου σημαντικό: ακόμη και τα καλύτερα συστήματα AI υστερούν σημαντικά μπροστά στους πιο δημιουργικούς ανθρώπους.
Η θερμοκρασία της έμπνευσης
Ένα ενδιαφέρον τεχνικό στοιχείο που ανέδειξε η έρευνα είναι η δυνατότητα ρύθμισης της «δημιουργικότητας» των μηχανών. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι αλλάζοντας την παράμετρο της «θερμοκρασίας» στους αλγορίθμους —μια ρύθμιση που ελέγχει πόσο προβλέψιμες ή τυχαίες είναι οι απαντήσεις— μπορούσαν να βελτιώσουν την απόδοση των μοντέλων.
Σε χαμηλές «θερμοκρασίες», η AI έπαιζε εκ του ασφαλούς με κοινότυπες απαντήσεις. Όταν όμως η παράμετρος αυξανόταν, το μοντέλο ρίσκαρε περισσότερο, παράγοντας πιο πρωτότυπες ιδέες. Επιπλέον, ο τρόπος που δίνονταν οι εντολές έπαιζε καθοριστικό ρόλο, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη καθοδήγηση παραμένει ο μαέστρος της ορχήστρας.
Συνεργάτης, όχι αντικαταστάτης
Τα ευρήματα αυτά έρχονται να κατευνάσουν τους φόβους περί αντικατάστασης των καλλιτεχνών και των δημιουργών από τις μηχανές. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η AI δεν είναι εδώ για να καταργήσει την ανθρώπινη δημιουργικότητα, αλλά για να λειτουργήσει ως ένας ισχυρός καταλύτης.
Αντί να βλέπουμε την εξέλιξη ως ανταγωνισμό, οι επιστήμονες προτείνουν να δούμε την AI ως ένα εργαλείο που μπορεί να ωθήσει τον μέσο άνθρωπο να σκεφτεί πιο ανοιχτά και τον ήδη δημιουργικό άνθρωπο να φτάσει σε νέα ύψη, απαλλαγμένο από τα κολλημένα μοτίβα σκέψης.
