Μια θεμελιώδης ανατροπή στα δεδομένα της πυρηνικής φυσικής έρχεται να αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την καθαρή ενέργεια. Ερευνητές που εργάζονται στον πειραματικό αντιδραστήρα της Κίνας, γνωστό ως «τεχνητό ήλιο» (EAST), ανακοίνωσαν ότι κατάφεραν να ξεπεράσουν ένα εμπόδιο που για δεκαετίες φάνταζε ανυπέρβλητο: το όριο πυκνότητας του πλάσματος.
Το επίτευγμα σηματοδοτεί την είσοδο σε μια νέα εποχή για την πυρηνική σύντηξη, καθώς αποδεικνύει ότι το πλάσμα μπορεί να παραμείνει σταθερό ακόμα και σε συνθήκες ακραίας πυκνότητας, εφόσον ελεγχθεί με ακρίβεια η αλληλεπίδρασή του με τα τοιχώματα του αντιδραστήρα.
Η μεγάλη πρόκληση της πυκνότητας
Για να κατανοήσουμε τη σημασία του επιτεύγματος, πρέπει να κοιτάξουμε την «καρδιά» της σύντηξης. Η πυρηνική σύντηξη, η διαδικασία που τροφοδοτεί τα άστρα, υπόσχεται σχεδόν αστείρευτη και καθαρή ενέργεια. Στους αντιδραστήρες τύπου Τόκαμακ, όπως ο EAST (Experimental Advanced Superconducting Tokamak), το καύσιμο (συνήθως δευτέριο και τρίτιο) θερμαίνεται σε εξωφρενικές θερμοκρασίες, που αγγίζουν τα 150 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου (περίπου 13 keV).
Το «κλειδί» για την παραγωγή ενέργειας βρίσκεται στην πυκνότητα του πλάσματος. Η ισχύς που παράγεται από τη σύντηξη αυξάνεται με το τετράγωνο της πυκνότητας. Θεωρητικά, όσο πιο πυκνό είναι το πλάσμα, τόσο περισσότερη ενέργεια παίρνουμε. Ωστόσο, στην πράξη υπήρχε πάντα ένας «κόφτης». Κάθε φορά που οι επιστήμονες προσπαθούσαν να αυξήσουν την πυκνότητα πέρα από ένα συγκεκριμένο εμπειρικό όριο, το πλάσμα γινόταν ασταθές, οδηγώντας σε διακοπή της λειτουργίας του αντιδραστήρα και δυνητικές ζημιές στη συσκευή. Αυτό το φαινόμενο αποτελούσε τη «δαμόκλειο σπάθη» πάνω από κάθε προσπάθεια για εμπορική εκμετάλλευση της σύντηξης.
Το «καθεστώς μηδενικής πυκνότητας»
Η ομάδα των ερευνητών, με επικεφαλής τον καθηγητή Ping Zhu από το Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας Huazhong και τον αναπληρωτή καθηγητή Ning Yan από τα Ινστιτούτα Φυσικής Επιστήμης της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, κατάφερε το αδιανόητο. Πέτυχαν τη λειτουργία του αντιδραστήρα σε ένα θεωρητικό έως σήμερα πλαίσιο, γνωστό ως «density-free regime» (καθεστώς μηδενικής πυκνότητας).
Σε αυτή την κατάσταση, το πλάσμα διατηρεί τη σταθερότητά του ακόμα και όταν η πυκνότητά του εκτοξεύεται πολύ πάνω από τα παραδοσιακά όρια. Η ανακάλυψη αυτή καταρρίπτει υποθέσεις δεκαετιών σχετικά με τη συμπεριφορά του πλάσματος στους αντιδραστήρες tokamak και ανοίγει διάπλατα το δρόμο για την επίτευξη της πολυπόθητης «ανάφλεξης», του σημείου δηλαδή όπου η αντίδραση αυτοσυντηρείται.
Η μέθοδος: Εξημερώνοντας την αλληλεπίδραση πλάσματος-τοιχωμάτων
Πώς όμως κατάφεραν να ξεγελάσουν τους νόμους της φυσικής; Η απάντηση βρίσκεται στη θεωρία της αυτο-οργάνωσης πλάσματος-τοιχώματος (Plasma-Wall Self Organization – PWSO). Η θεωρία αυτή, που είχε προταθεί αρχικά από ερευνητές στη Γαλλία, υποστήριζε ότι αν η αλληλεπίδραση μεταξύ του καυτού πλάσματος και των μεταλλικών τοιχωμάτων του αντιδραστήρα ισορροπήσει τέλεια, τότε τα όρια πυκνότητας παύουν να ισχύουν.
Οι επιστήμονες του EAST εφάρμοσαν αυτή τη θεωρία στην πράξη. Χρησιμοποιώντας θέρμανση με συντονισμό κυκλότρου ηλεκτρονίων (ECRH) κατά τη φάση εκκίνησης και ελέγχοντας σχολαστικά την πίεση του αερίου καυσίμου, βελτιστοποίησαν τις συνθήκες από το πρώτο δευτερόλεπτο. Αυτή η στρατηγική μείωσε δραματικά τη συσσώρευση προσμίξεων και τις ενεργειακές απώλειες.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: η πυκνότητα του πλάσματος αυξανόταν σταθερά χωρίς να προκαλούνται οι καταστροφικές αστάθειες που παρατηρούνταν στο παρελθόν. Ο αντιδραστήρας λειτούργησε ομαλά σε συνθήκες που μέχρι χθες θεωρούνταν απαγορευτικές.
Το μέλλον της ενέργειας
Οι επιπτώσεις αυτής της ανακάλυψης είναι τεράστιες για το μέλλον της ενέργειας παγκοσμίως. «Τα ευρήματα υποδεικνύουν μια πρακτική και κλιμακώσιμη οδό για την επέκταση των ορίων πυκνότητας στους αντιδραστήρες tokamak και στις συσκευές σύντηξης επόμενης γενιάς», δήλωσε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Zhu. Ο στόχος πλέον είναι να εφαρμοστεί η ίδια μεθοδολογία σε συνθήκες υψηλού περιορισμού, φέρνοντας την ανθρωπότητα ακόμα πιο κοντά στην παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας από σύντηξη.
