Καθώς οι γονείς, για διάφορους λόγους, δίνουν στα μικρά παιδιά οθόνες από πολύ μικρή ηλικία και για αξιοσημείωτο χρόνο μέσα στην ημέρα, όλο και περισσότεροι επιστήμονες μελετούν τον πιθανό αντίκτυπο.
Ο λιγοστός διαθέσιμος χρόνος τις καθημερινές για παιχνίδι με τα παιδιά ή ακόμα και η συνήθεια των ίδιων των γονέων να βρίσκονται μπροστά στις οθόνες ενώ είναι στον ίδιο χώρο με τα μικρά παιδιά τους έχουν ως αποτέλεσμα μικρά παιδιά να περνούν αρκετό χρόνο με ένα κινητό ή ένα tablet μπροστά τα ματάκια τους.
Ο Δημήτρης Χρηστάκης, Ελληνοαμερικανός γιατρός στο νοσοκομείο Παίδων του Σιάτλ, έχει κάνει λόγο για τον «ψηφιακό εθισμό» ως μία από τις επιδημίες του 21ου αιώνα. Έχει επισημάνει ότι ακόμη και αν τα tablets έχουν κάποια θετική επίδραση μέσω των εκπαιδευτικών παιχνιδιών, αυτή εκμηδενίζεται όταν γίνεται εις βάρος της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Σε ακόμα πιο συγκεκριμένα ευρήματα, που άπτονται της γλωσσικής ανάπτυξης των νηπίων, κατέληξε μεγάλη βρετανική έρευνα, που έχει ήδη οδηγήσει την κυβέρνηση στο Λονδίνο να αναλάβει πρωτοβουλίες. Σύμφωνα με αυτή, το 98% των δίχρονων παρακολουθούν οθόνες καθημερινά.
Μικρά παιδιά, μικρές και μεγάλες οθόνες
Η μελέτη έγινε υπό την αιγίδα της κυβέρνησης στο Ηνωμένο Βασίλειο και έφτασε στο εύρημα ότι τα παιδιά ηλικίας δύο ετών με τη μεγαλύτερη χρήση οθόνης -περίπου πέντε ώρες την ημέρα- θα μπορούσαν να πουν σημαντικά λιγότερες λέξεις από εκείνα με χρήση οθόνης περίπου 44 λεπτά την ημέρα.
Η έρευνα, τα βασικά στοιχεία της οποίας δημοσίευσε ο Guardian, βασίστηκε σε δεδομένα που έδωσαν οι κύριοι φροντιστές 4.758 παιδιών, που ήταν εννέα μηνών το 2022 και δύο ετών μεταξύ Οκτωβρίου 2023 και Φεβρουαρίου 2024.
Οι ερευνητές βρήκαν ότι στην ηλικία των δύο ετών, το 98% των παιδιών παρακολουθούσαν τηλεόραση, βίντεο ή άλλο ψηφιακό περιεχόμενο σε μια οθόνη, κατά μέσο όρο, 127 λεπτά την ημέρα. Στην ηλικία των εννέα μηνών, ο αριθμός αυτός ήταν κατά μέσο όρο 29 λεπτά την ημέρα.
Σημειώνεται ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά μέγιστο χρόνο μπροστά σε οθόνη μία ώρα την ημέρα για παιδιά ηλικίας δύο έως τεσσάρων ετών.
Η έρευνα διαπίστωσε επίσης ότι το 19% των δίχρονων έπαιζαν βιντεοπαιχνίδια και ο συνολικός μέσος χρόνος που αφιέρωναν βλέποντας οθόνες ή παίζοντας βιντεοπαιχνίδια ήταν 140 λεπτά την ημέρα.
Το τεστ των 34 λέξεων
Ειδικά για την επίπτωση στην ανάπτυξη της ομιλίας, η έρευνα βασίστηκε σε ένα τέστ 34 λέξεων που συνήθως εκφέρουν τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Συμπληρώνοντας ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, οι φροντιστές ενημέρωσαν ποιες από τις 34 λέξεις μπορούσαν ήδη να πουν τα παιδιά τους.
Μελετώντας τα ερωτηματολόγια, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα παιδιά με πολύ μεγάλο ημερήσιο χρόνο μπροστά σε οθόνη -περί τις πέντε ώρες- γνώριζαν μόνο περίπου τις μισές (53%) από τις 34 λέξεις του τεστ. Συγκριτικά, τα παιδιά με τον λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνη, κατά μέσο όρο 44 λεπτά την ημέρα, πέτυχαν το 65%, ή περίπου τα δύο τρίτα.
Οι επιστήμονες ωστόσο ξεκαθαρίζουν πως, σε γενικές γραμμές, τα παιδιά μπορούσαν να πουν κατά μέσο όρο 21 λέξεις από το σύνολο των 34 λέξεων, κάτι που δεν διέφερε σημαντικά από προηγούμενες ομάδες δίχρονων παιδιών από το 2017 έως το 2020.
Προσθέτουν πως δεν έχουν αποδείξει ακόμα μια σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσα στη μεγάλη διάρκεια έκθεσης στις οθόνες και την καθυστέρηση στην ομιλία των νηπίων, αλλά τόνισαν πως η συσχέτιση των παρατηρήσεων αξίζει περαιτέρω διερεύνησης.
Κυβερνητικές πρωτοβουλίες στη Βρετανία
Η βρετανική κυβέρνηση φαίνεται πως αξιοποιεί ήδη τα ευρήματα της έρευνας προκειμένου να χαράξει πολιτική.
Η υπουργός Παιδείας, Μπρίτζετ Φίλιπσον, δήλωσε ότι γονείς και δάσκαλοι είχαν προειδοποιήσει ότι «ο υπερβολικός παθητικός χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να αρχίσει να εκτοπίζει την ομιλία, το παιχνίδι και την ανάγνωση, που είναι τόσο σημαντικά για τη γλώσσα και την ανάπτυξη των παιδιών στα πρώτα χρόνια».
«Οι οθόνες αποτελούν πλέον μέρος της οικογενειακής ζωής. Το ερώτημα που θέτουν οι γονείς δεν είναι αν πρέπει να τις χρησιμοποιούν, αλλά πώς να τις χρησιμοποιούν σωστά», είπε η ίδια.
Η κυβέρνηση θα εκδώσει τις πρώτες οδηγίες της σχετικά με τη χρήση οθονών για παιδιά κάτω των πέντε ετών τον Απρίλιο, με συμβουλές για το πώς μπορούν να ενσωματωθούν σε δραστηριότητες όπως η ομιλία, το παιχνίδι και το διάβασμα με παιδιά.
Διεθνείς μελέτες παρέχουν περαιτέρω στοιχεία
Ανεξάρτητα από τη βρετανική μελέτη, ο αριθμός των διεθνών μελετών αυξάνεται. Μια μεγάλη δανέζικη διατομεακή μελέτη με περισσότερα από 31.000 παιδιά δύο και τριών ετών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ακόμη και μία ώρα ή περισσότερο καθημερινής χρήσης κινητών συσκευών σχετίζεται με χαμηλότερες βαθμολογίες στην κατανόηση της γλώσσας και στην ενεργό παραγωγή γλώσσας.
Σύμφωνα με τους συντάκτες της εν λόγω έρευνας, η πιθανότητα μετρήσιμων γλωσσικών δυσκολιών αυξάνεται με τον μεγαλύτερο χρόνο μπροστά σε οθόνη κινητού. Η συχνή ανάγνωση δυνατά μπορεί να μετριάσει εν μέρει την αρνητική επίδραση στην κατανόηση της γλώσσας, αλλά όχι στην ενεργό παραγωγή γλώσσας.
Άλλες μελέτες θέτουν αυτές τις συνδέσεις σε μια προοπτική. Μια μεγάλη γαλλική μελέτη σε σχεδόν 14.000 παιδιά, ηλικίας δύο έως πεντέμισι ετών διαπίστωσε επίσης μια αρνητική σύνδεση μεταξύ του χρόνου μπροστά σε οθόνες και της γνωστικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η επίδραση εξασθενεί όταν λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως η γονική εκπαίδευση, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και οι καθημερινές ρουτίνες.
Ο Ελληνοαμερικανός γιατρός Δημήτρης Χρηστάκης τονίζει τη σημασία της αλληλεπίδρασης μεταξύ φροντιστή και παιδιού και τον κίνδυνο τα ψηφιακά μέσα να εκτοπίσουν αυτή τη σημαντική πτυχή της ανάπτυξης. Προτείνει ότι μπορούν να γίνουν περισσότερα για να θεωρηθούν οι εταιρείες υπόλογες και να διευκολυνθούν οι γονείς να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με το ποια μέσα θα επιλέξουν για τα παιδιά τους.
