Ένα μικρό βήμα για ένα ποντίκι, ένα τεράστιο άλμα για την αναπαραγωγική βιολογία στο Διάστημα. Σε μια εξέλιξη που θα μπορούσε να καθορίσει το μέλλον των επανδρωμένων αποστολών μακράς διάρκειας, Κινέζοι επιστήμονες ανακοίνωσαν τη γέννηση εννέα υγιών νεογνών από ένα θηλυκό ποντίκι-αστροναύτη, το οποίο είχε ταξιδέψει σε τροχιά και επέστρεψε ασφαλές στη Γη.
Το πείραμα, το οποίο διεξήχθη υπό την αιγίδα της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, έρχεται να δώσει κρίσιμες απαντήσεις σε ένα από τα πιο αγωνιώδη ερωτήματα της διαστημικής εξερεύνησης: Μπορούν οι ζωντανοί οργανισμοί —και κατ’ επέκταση ο άνθρωπος— να διατηρήσουν την αναπαραγωγική τους ικανότητα μετά την έκθεση στη μικροβαρύτητα και την κοσμική ακτινοβολία;
Το χρονικό της αποστολής
Η αποστολή ξεκίνησε με τέσσερα θηλυκά ποντίκια να επιβιβάζονται ως «πλήρωμα» σε διαστημικό σκάφος (πιθανότατα στο πλαίσιο της αποστολής ανακτήσιμου δορυφόρου Shijian), όπου παρέμειναν σε τροχιά εκτεθειμένα στις σκληρές συνθήκες του διαστήματος. Τα ποντίκια επέστρεψαν στη Γη στις 14 Νοεμβρίου, έχοντας ολοκληρώσει με επιτυχία το ταξίδι τους.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, και συγκεκριμένα στις 10 Δεκεμβρίου, ένα από τα θηλυκά έφερε στον κόσμο εννέα υγιέστατα μικρά. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τόσο η διαδικασία της σύλληψης όσο και η κύηση κύλησαν ομαλά μετά την επανένταξη του ζώου στο γήινο περιβάλλον. Αυτό το γεγονός υποδεικνύει ότι το αναπαραγωγικό σύστημα του θηλαστικού δεν υπέστη ανεπανόρθωτες βλάβες κατά τη διάρκεια της παραμονής του σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.
Γιατί διαφέρει από προηγούμενα πειράματα
Μέχρι σήμερα, η επιστημονική κοινότητα είχε στη διάθεσή της δεδομένα κυρίως από πειράματα που αφορούσαν μεμονωμένα κύτταρα. Στο παρελθόν, Ιάπωνες ερευνητές, όπως ο καθηγητής Teruhiko Wakayama, είχαν επιτύχει τη γέννηση ποντικιών χρησιμοποιώντας σπέρμα που είχε παραμείνει στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) για μήνες, ακόμη και χρόνια. Πιο πρόσφατα, είχαν καλλιεργηθεί έμβρυα ποντικιών σε στάδιο βλαστοκύστης σε τροχιά, τα οποία στη συνέχεια εμφυτεύτηκαν σε παρένθετες μητέρες στη Γη.
Η τρέχουσα επιτυχία, ωστόσο, διαφέρει ποιοτικά και ουσιαστικά. Σε αυτή την περίπτωση, δεν μιλάμε για κατεψυγμένο γενετικό υλικό ή κυτταροκαλλιέργειες σε τρυβλία, αλλά για έναν ζωντανό, πολύπλοκο οργανισμό που βίωσε το στρες της εκτόξευσης, την παραμονή σε τροχιά και τη βίαιη επανείσοδο στην ατμόσφαιρα. Το γεγονός ότι το θηλυκό ποντίκι κατάφερε να συλλάβει και να κυοφορήσει φυσιολογικά μετά από αυτή τη δοκιμασία, προσφέρει την ισχυρότερη μέχρι στιγμής ένδειξη ότι η βραχυχρόνια διαστημική πτήση δεν καταστρέφει τη γονιμότητα.
Τα ευρήματα και η σημασία τους
Η Wang Hongmei, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ζωολογίας της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, υπογράμμισε τη σημασία των ευρημάτων. Τόνισε ότι η επιτυχής αναπαραγωγή αποδεικνύει πως οι ωοθήκες και το ορμονικό σύστημα του ποντικιού παρέμειναν λειτουργικά παρά την έκθεση στην κοσμική ακτινοβολία.
Τα ποντίκια μοιράζονται υψηλή γενετική ομοιότητα με τον άνθρωπο και αντιδρούν σε φυσιολογικούς στρεσογόνους παράγοντες με τρόπους που συχνά αντικατοπτρίζουν την ανθρώπινη βιολογία. Εάν το διάστημα προκαλούσε θεμελιώδη βλάβη στον μηχανισμό αναπαραγωγής των θηλαστικών, οι επιπτώσεις θα ήταν άμεσα ορατές σε έναν οργανισμό με τόσο γρήγορο κύκλο ζωής.
Οι επιστήμονες παρακολουθούν τώρα στενά τα «διαστημικά κουτάβια». Καταγράφουν τις καμπύλες ανάπτυξής τους, τη συμπεριφορά τους και ελέγχουν για τυχόν φυσιολογικές αλλαγές που θα μπορούσαν να υποδείξουν κρυμμένες επιγενετικές επιπτώσεις από την έκθεση της μητέρας τους στο διάστημα. Το επόμενο κρίσιμο στάδιο της έρευνας είναι να διαπιστωθεί αν αυτά τα εννέα ποντίκια θα μπορέσουν να αναπαραχθούν φυσιολογικά, δίνοντας απαντήσεις για πιθανές επιπτώσεις σε βάθος γενεών.
Οι προκλήσεις του μέλλοντος
Παρά την αισιοδοξία, οι ειδικοί παραμένουν προσεκτικοί. Η επιτυχία αυτή αφορά μια βραχυχρόνια αποστολή. Οι συνθήκες σε ένα ταξίδι προς τον Άρη ή σε μια μόνιμη βάση στη Σελήνη θα περιλαμβάνουν πολύ μεγαλύτερη έκθεση σε ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, η οποία είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA των ωαρίων και του σπέρματος.
Επιπλέον, η διαχείριση της διαβίωσης των ποντικιών στο Διάστημα δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Οι μηχανικοί χρειάστηκε να σχεδιάσουν ειδικούς κλωβούς με κατευθυνόμενη ροή αέρα για να απομακρύνουν τα απόβλητα και τις τρίχες, διατηρώντας το περιβάλλον καθαρό και βιώσιμο για τα πειραματόζωα.
Η γέννηση αυτών των εννέα ποντικιών δεν λύνει όλα τα προβλήματα του ανθρώπινου αποικισμού στο Διάστημα. Αποτελεί όμως μια αναγκαία και ελπιδοφόρα αρχή. Αποδεικνύει ότι η ζωή είναι ανθεκτική και ότι η βιολογική μας «προγραμματισμένη» εντολή για αναπαραγωγή μπορεί να επιβιώσει ακόμη και έξω από την ασπίδα της Γης.
