Η φύση συχνά κρύβει τις πιο αποτελεσματικές λύσεις στα πιο απροσδόκητα μέρη. Αυτή τη φορά, το επιστημονικό ενδιαφέρον στρέφεται στους υγροτόπους της Ανατολικής Ασίας και συγκεκριμένα στο έντερο του ιαπωνικού δενδροβάτραχου (Dryophytes japonicus). Ερευνητές από το Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Ιαπωνίας (JAIST) ανακοίνωσαν μια ανακάλυψη που, αν και βρίσκεται σε προ-κλινικό στάδιο, δείχνει εξαιρετικά υποσχόμενη για το μέλλον της ογκολογίας: ένα βακτήριο ικανό να συρρικνώνει πλήρως τους όγκους, ενεργοποιώντας παράλληλα το ανοσοποιητικό σύστημα.
Ο «μυστικός πράκτορας» του μικροβιώματος
Η επιστημονική ομάδα, παρατηρώντας ότι τα αμφίβια και τα ερπετά αναπτύσσουν σπανίως καρκίνο, υπέθεσε ότι το μυστικό της ανθεκτικότητάς τους ίσως κρύβεται στο εσωτερικό τους. Ξεκινώντας μια εκτεταμένη διαδικασία ελέγχου, απομόνωσαν και εξέτασαν 45 διαφορετικά βακτηριακά στελέχη από βατράχους, τρίτωνες και σαύρες. Από αυτά, εννέα έδειξαν κάποια αντικαρκινική δράση, αλλά ένα ξεχώρισε θεαματικά: το Ewingella americana.
Το συγκεκριμένο βακτήριο, το οποίο εντοπίστηκε στο έντερο του ιαπωνικού δενδροβάτραχου, δεν περιορίστηκε απλώς στην επιβράδυνση της νόσου. Στα πειράματα που διεξήχθησαν σε ποντίκια, μια μοναδική δόση του βακτηρίου ήταν αρκετή για να εξαφανίσει πλήρως τους όγκους. Το αποτέλεσμα αυτό χαρακτηρίστηκε ανώτερο από τη δράση καθιερωμένων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, όπως η δοξορουβικίνη, αλλά και σύγχρονων ανοσοθεραπειών.
Διπλός μηχανισμός δράσης: Επίθεση και αφύπνιση
Αυτό που καθιστά το E. americana μοναδικό δεν είναι μόνο η αποτελεσματικότητά του, αλλά ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί. Η ανάλυση έδειξε ότι το βακτήριο χρησιμοποιεί μια στρατηγική «δύο μετώπων»:
- Άμεση Κυτταροτοξική Δράση: Το βακτήριο έχει εξελιχθεί ώστε να επιβιώνει σε περιβάλλοντα με χαμηλό οξυγόνο. Οι καρκινικοί όγκοι, λόγω της ταχείας ανάπτυξής τους, συχνά δημιουργούν ακριβώς τέτοιες συνθήκες (υποξία), οι οποίες συνήθως απωθούν τα ανοσοκύτταρα και μειώνουν την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων. Το E. americana, αντίθετα, «ανθεί» μέσα στον όγκο και επιτίθεται απευθείας στον ιστό του.
- Ενεργοποίηση του Ανοσοποιητικού: Παράλληλα με την άμεση επίθεση, το βακτήριο λειτουργεί ως συναγερμός για τον οργανισμό. Προκαλεί μια ισχυρή ανοσολογική απόκριση, στρατολογώντας Τ-λεμφοκύτταρα, Β-λεμφοκύτταρα και ουδετερόφιλα (τους βασικούς «στρατιώτες» του ανοσοποιητικού) για να συνδράμουν στην εξόντωση του καρκίνου.
Προστασία διαρκείας
Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Gut Microbes, αφορά τη μνήμη του ανοσοποιητικού συστήματος. Όταν οι ερευνητές επανεισήγαγαν καρκινικά κύτταρα στα θεραπευμένα ποντίκια 30 ημέρες μετά την αρχική θεραπεία, δεν παρατηρήθηκε καμία ανάπτυξη νέων όγκων. Αυτό υποδεικνύει ότι η θεραπεία με το βακτήριο του δενδροβάτραχου προσέφερε μακροχρόνια προστασία, εκπαιδεύοντας ουσιαστικά τον οργανισμό να αναγνωρίζει και να εξουδετερώνει την απειλή.
Ασφάλεια και βιοποικιλότητα
Ένα κρίσιμο ερώτημα σε τέτοιες ανακαλύψεις είναι πάντα η ασφάλεια. Το Ewingella americana είναι ένα βακτήριο που μπορεί υπό προϋποθέσεις να προκαλέσει λοιμώξεις στον άνθρωπο. Ωστόσο, στα πειραματικά μοντέλα, το βακτήριο απομακρύνθηκε γρήγορα από την κυκλοφορία του αίματος, δεν προκάλεσε τοξικότητα σε υγιή όργανα και δεν επέδειξε σοβαρές παρενέργειες.
Παρόλο που τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, η επιστημονική κοινότητα παραμένει συγκρατημένα αισιόδοξη. Η μετάβαση από το πειραματόζωο στον άνθρωπο είναι μια διαδικασία μακρά και γεμάτη προκλήσεις. Το επόμενο βήμα περιλαμβάνει δοκιμές σε άλλους τύπους καρκίνου, συνδυαστικές θεραπείες και, φυσικά, αυστηρούς ελέγχους ασφαλείας πριν ξεκινήσουν οι κλινικές δοκιμές σε ασθενείς.
