Φανταστείτε να παραγγέλνετε μια καρέκλα, ένα ιατρικό στήριγμα ή ακόμη και έναν τοίχο προστασίας, και αυτό να φτάνει στην πόρτα σας μέσα σε έναν εντελώς επίπεδο φάκελο. Χωρίς βίδες, χωρίς πολύπλοκες οδηγίες συναρμολόγησης, χωρίς εργαλεία. Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να τραβήξετε ένα και μοναδικό σκοινί και το αντικείμενο να πάρει αυτόματα την τρισδιάστατη μορφή του μπροστά στα μάτια σας.
Αυτό που ακούγεται σαν ταχυδακτυλουργικό κόλπο, είναι στην πραγματικότητα το τελευταίο επίτευγμα ερευνητών από το εργαστήριο CSAIL (Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory) του MIT. Η ομάδα ανέπτυξε μια επαναστατική μέθοδο σχεδιασμού και κατασκευής, η οποία επιτρέπει τη δημιουργία σύνθετων τρισδιάστατων δομών που μπορούν να «ξεδιπλωθούν» και να πάρουν σχήμα με μια απλή κίνηση. Η καινοτομία αυτή υπόσχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που σκεφτόμαστε τη μεταφορά, την αποθήκευση, αλλά και την ταχεία ανέγερση κατασκευών σε κρίσιμες καταστάσεις.
Η «γεωμετρία της κίνησης» και ο ρόλος του αλγορίθμου
Η καρδιά του συστήματος δεν βρίσκεται στο ίδιο το υλικό, αλλά στον κώδικα. Η ερευνητική ομάδα δημιούργησε ένα εξειδικευμένο λογισμικό που γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ της ψηφιακής σχεδίασης και της φυσικής υλοποίησης.
Η διαδικασία ξεκινά με τον σχεδιαστή να δημιουργεί το επιθυμητό αντικείμενο στον υπολογιστή. Στη συνέχεια, ο αλγόριθμος αναλαμβάνει δράση: «μεταφράζει» τον τρισδιάστατο όγκο σε μια σειρά από επίπεδα, διασυνδεδεμένα πλακίδια (tiles). Αυτά τα πλακίδια ενώνονται με ειδικές αρθρώσεις που τους επιτρέπουν να περιστρέφονται και να ανασηκώνονται. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, είναι ο υπολογισμός της διαδρομής του σκοινιού. Το λογισμικό βρίσκει τη βέλτιστη διαδρομή για να περάσει το νήμα μέσα από τη δομή, εντοπίζοντας τα κατάλληλα σημεία άσκησης πίεσης, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η τριβή και να διασφαλιστεί ότι όλη η κατασκευή θα ανοίξει ομοιόμορφα και σταθερά.
Η έμπνευση για αυτή την τεχνική προέρχεται από το Kirigami, την ιαπωνική τέχνη που συνδυάζει το δίπλωμα και το κόψιμο του χαρτιού. Ωστόσο, οι ερευνητές του MIT πήγαν την τέχνη αυτή ένα βήμα παραπέρα, προσθέτοντας τη μηχανική ακρίβεια και τη λειτουργικότητα που απαιτούνται για πραγματικές εφαρμογές.
Από το επίπεδο στο τρισδιάστατο: Μια αναστρέψιμη διαδικασία
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι η αναστρεψιμότητα. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές μεθόδους συναρμολόγησης ή ακόμα και με άλλες πρακτικές «έξυπνων υλικών» που συχνά κλειδώνουν μόνιμα σε μια μορφή, η πρόταση του MIT είναι ευέλικτη.
Όταν ο χρήστης τραβήξει το σκοινί, η δομή ανυψώνεται και κλειδώνει στη θέση της. Αν όμως το σκοινί απελευθερωθεί, η κατασκευή καταρρέει ελεγχόμενα και επιστρέφει στην αρχική, επίπεδη κατάστασή της. Αυτή η ιδιότητα είναι κρίσιμης σημασίας για την κυκλική οικονομία. Σκεφτείτε έπιπλα που μετακομίζουν εύκολα χωρίς να χρειάζεται να τα λύσετε βίδα-βίδα, ή εξοπλισμό εκδηλώσεων που στήνεται και ξεστήνεται σε δευτερόλεπτα, καταλαμβάνοντας ελάχιστο χώρο στην αποθήκη.
Για να αποδείξουν τη λειτουργικότητα της μεθόδου, οι ερευνητές δεν έμειναν σε μικρογραφίες. Κατασκεύασαν μια καρέκλα σε φυσικό μέγεθος, η οποία μπορεί να υποστηρίξει το βάρος ενός ανθρώπου. Η καρέκλα αυτή, όταν δεν χρησιμοποιείται, είναι απλώς ένα επίπεδο «χαλί» από συνδεδεμένα κομμάτια, το οποίο μπορεί να αποθηκευτεί κάτω από έναν καναπέ ή να μεταφερθεί με το ένα χέρι.
Λύσεις έκτακτης ανάγκης και διαστημικές προοπτικές
Πέρα από την άνεση της καθημερινότητας, η τεχνολογία αυτή έχει σοβαρές ανθρωπιστικές και επιστημονικές προεκτάσεις. Οι ερευνητές βλέπουν τεράστια προοπτική στη χρήση της για ιατρικές συσκευές. Ένας νάρθηκας, για παράδειγμα, θα μπορούσε να αποθηκεύεται επίπεδος σε κουτιά πρώτων βοηθειών και να προσαρμόζεται άμεσα στο μέλος του τραυματία με ένα απλό τράβηγμα, προσφέροντας σταθεροποίηση χωρίς την ανάγκη για εξειδικευμένες γνώσεις τοποθέτησης.
Σε μεγαλύτερη κλίμακα, η μέθοδος θα μπορούσε να φέρει επανάσταση στην αντιμετώπιση καταστροφών. Μετά από έναν σεισμό ή μια πλημμύρα, η ταχύτητα είναι το παν. Καταλύματα, φορητά νοσοκομεία ή ακόμα και γέφυρες μικρής κλίμακας θα μπορούσαν να μεταφέρονται μαζικά με αεροπλάνα σε επίπεδη μορφή (flat-pack) και να αναπτύσσονται στο πεδίο μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς την ανάγκη για γερανούς ή πολυμελή συνεργεία.
Ακόμη πιο φιλόδοξα είναι τα σενάρια που αφορούν το Διάστημα. Ο όγκος και το βάρος είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί των διαστημικών αποστολών. Η δυνατότητα μεταφοράς κεραιών, ηλιακών πάνελ ή τμημάτων διαστημικών σταθμών σε «πακεταρισμένη» μορφή που αναπτύσσεται αυτόματα στο κενό, θα μπορούσε να μειώσει δραματικά το κόστος και την πολυπλοκότητα των μελλοντικών αποστολών στη Σελήνη ή τον Άρη.
Το μέλλον της «προγραμματιζόμενης ύλης»
Η προσέγγιση του MIT εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση που ονομάζεται «προγραμματιζόμενη ύλη» (programmable matter). Η ιδέα είναι ότι τα αντικείμενα δεν είναι πλέον στατικά, αλλά έχουν ενσωματωμένη τη «νοημοσύνη» της μορφής τους.
Το επόμενο βήμα για την ερευνητική ομάδα είναι η πλήρης αυτοματοποίηση. Στόχος τους είναι να δημιουργήσουν μηχανισμούς αυτόματης ανάπτυξης, όπου δεν θα χρειάζεται καν ανθρώπινο χέρι για να τραβήξει το σκοινί, αλλά η δομή θα ενεργοποιείται από μικρούς κινητήρες ή αλλαγές στο περιβάλλον.
