Η Γαλλία γυρίζει σελίδα στη μάχη κατά της διαδικτυακής πειρατείας με μια δικαστική απόφαση που δημιουργεί νέα δεδομένα για την ιδιωτικότητα και την ουδετερότητα του διαδικτύου. Το Δικαστήριο του Παρισιού (Tribunal Judiciaire de Paris), με μια κίνηση που χαρακτηρίζεται ιστορική, υποχρέωσε μερικούς από τους μεγαλύτερους παρόχους VPN παγκοσμίως να εμποδίσουν την πρόσβαση σε εκατοντάδες ιστοσελίδες που μεταδίδουν παράνομο περιεχόμενο.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να ανατρέψει την μέχρι τώρα αντίληψη ότι τα Εικονικά Ιδιωτικά Δίκτυα (VPN) αποτελούν ένα «απροσπέλαστο» καταφύγιο για τους χρήστες που επιθυμούν να παρακάμψουν τους γεωγραφικούς περιορισμούς ή τις απαγορεύσεις των παρόχων διαδικτύου (ISP).
Στο στόχαστρο οι κολοσσοί του κλάδου
Η υπόθεση έφτασε στα δικαστήρια έπειτα από προσφυγή του τηλεοπτικού ομίλου Canal+ και της Ένωσης Επαγγελματικού Ποδοσφαίρου της Γαλλίας (LFP). Οι δύο οργανισμοί ζήτησαν –και πέτυχαν– την έκδοση εντολής που υποχρεώνει δημοφιλείς υπηρεσίες όπως η NordVPN, η ExpressVPN, η Surfshark, η ProtonVPN και η CyberGhost να μπλοκάρουν την πρόσβαση σε πάνω από 200 domains.
Οι συγκεκριμένες ιστοσελίδες κατηγορούνται ότι αναμεταδίδουν παράνομα αθλητικά γεγονότα, όπως αγώνες του Champions League, της Premier League και του γαλλικού πρωταθλήματος ράγκμπι (Top 14), για τα οποία η Canal+ κατέχει τα αποκλειστικά δικαιώματα μετάδοσης στη χώρα.
VPN: Από «αόρατοι» αγωγοί σε «τεχνικοί μεσάζοντες»
Το νομικό ενδιαφέρον της υπόθεσης εντοπίζεται στον χαρακτηρισμό των παρόχων VPN. Μέχρι πρότινος, οι εταιρείες αυτές λειτουργούσαν υπό ένα καθεστώς σχετικής ασυλίας, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι προσφέρουν απλώς μια κρυπτογραφημένη «σήραγγα» για τη μεταφορά δεδομένων, χωρίς να έχουν γνώση ή έλεγχο του περιεχομένου που διακινείται.
Ωστόσο, η γαλλική δικαιοσύνη αποφάνθηκε ότι τα VPN εμπίπτουν πλέον στην κατηγορία των «τεχνικών μεσαζόντων». Αυτή η νομική αναβάθμιση σημαίνει ότι φέρουν μερίδιο ευθύνης και μπορούν να υποχρεωθούν να λάβουν μέτρα για την παρεμπόδιση παράνομων δραστηριοτήτων, ακριβώς όπως συμβαίνει εδώ και χρόνια με τους παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου (ISP).
Η κατάρριψη του επιχειρήματος «No-Log»
Η υπερασπιστική γραμμή πολλών εταιρειών VPN βασίστηκε στη γνωστή πολιτική μη καταγραφής δεδομένων (no-log policy). Οι πάροχοι υποστήριξαν ότι, λόγω της αρχιτεκτονικής τους που προστατεύει την ανωνυμία των χρηστών, δεν είναι τεχνικά εφικτό να φιλτράρουν την κίνηση χωρίς να παραβιάσουν τις βασικές αρχές λειτουργίας τους.
Το δικαστήριο απέρριψε αυτό το επιχείρημα. Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η εφαρμογή φραγής σε επίπεδο DNS για συγκεκριμένα domains δεν απαιτεί την παρακολούθηση της δραστηριότητας των χρηστών ούτε την καταγραφή των δεδομένων τους. Αρκεί απλώς η «μαύρη λίστα» των παράνομων διευθύνσεων να ενσωματωθεί στους διακομιστές των εταιρειών, εμποδίζοντας τη σύνδεση προς αυτούς τους προορισμούς.
Οι ανησυχίες για το μέλλον και η «γάτα με το ποντίκι»
Η απόφαση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στον χώρο της κυβερνοασφάλειας. Εκπρόσωποι των εταιρειών VPN προειδοποιούν ότι τέτοια μέτρα ενδέχεται να ωθήσουν τους χρήστες σε λιγότερο αξιόπιστες και δυνητικά επικίνδυνες δωρεάν υπηρεσίες VPN, οι οποίες συχνά εμπορεύονται τα δεδομένα των χρηστών ή περιέχουν κακόβουλο λογισμικό.
Επιπλέον, τίθεται το ζήτημα της αποτελεσματικότητας. Η ιστορία έχει δείξει ότι ο πόλεμος κατά της πειρατείας μοιάζει με το παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι: μόλις μπλοκαριστεί ένα domain, εμφανίζονται δεκάδες νέα (mirror sites). Παρόλα αυτά, η γαλλική ρυθμιστική αρχή (ARCOM) φαίνεται αποφασισμένη να συνεχίσει την επιθετική στρατηγική της, έχοντας ήδη στο ενεργητικό της μπλοκαρίσματα σε επίπεδο DNS (όπως της Google και της Cloudflare).
Το ερώτημα που πλέον αιωρείται είναι αν η απόφαση της γαλλικής δικαιοσύνης θα αποτελέσει “πιλότο” για αντίστοιχες νομοθετικές ρυθμίσεις σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλάζοντας οριστικά τον χάρτη της διαδικτυακής ελευθερίας και ανωνυμίας.
