Η αναζήτηση της «πηγής της νεότητας» έχει μεταφερθεί από τους μύθους στα εργαστήρια, και όπως φαίνεται, οι απαντήσεις δεν κρύβονται σε μαγικά φίλτρα, αλλά στη χημεία του ίδιου μας του αίματος. Νέα επιστημονικά δεδομένα, που βασίζονται στην ανάλυση του αίματος αιωνόβιων και υπεραιωνόβιων ατόμων (supercentenarians), έρχονται να ανατρέψουν όσα πιστεύαμε για τη γήρανση, αποκαλύπτοντας βιολογικούς μηχανισμούς που λειτουργούν ως ασπίδα απέναντι στον χρόνο.
Στο επίκεντρο αυτών των ερευνών βρέθηκε πρόσφατα η Maria Branyas, η οποία απεβίωσε σε ηλικία 117 ετών, έχοντας κατακτήσει τον τίτλο ενός από τους γηραιότερους ανθρώπους στην ιστορία. Η περίπτωση της Branyas, σε συνδυασμό με νέες μελέτες από την Κίνα και την Ευρώπη, προσφέρει στους επιστήμονες έναν οδικό χάρτη για το πώς μπορούμε όχι μόνο να ζήσουμε περισσότερο, αλλά να γεράσουμε υγιείς.
Το παράδοξο των τελομερών: Όταν το «κοντό» σημαίνει «μακρύ» (στη ζωή)
Μια από τις πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις προήλθε από την εξονυχιστική ανάλυση που έκαναν Ισπανοί ερευνητές στη Maria Branyas. Ενώ το ανοσοποιητικό της σύστημα έδειχνε σημάδια εξαιρετικής νεότητας και τα επίπεδα της «κακής» χοληστερόλης ήταν εντυπωσιακά χαμηλά, οι επιστήμονες βρέθηκαν μπροστά σε ένα παράδοξο: τα τελομερή της ήταν εξαιρετικά κοντά.
Τα τελομερή είναι τα προστατευτικά καλύμματα στις άκρες των χρωμοσωμάτων μας – σκεφτείτε τα σαν τα πλαστικά άκρα στα κορδόνια των παπουτσιών. Η επικρατούσα θεωρία λέει πως όσο πιο μακρά είναι, τόσο πιο αργά γερνάμε. Κι όμως, στην περίπτωση της Branyas, τα τελομερή είχαν υποστεί «τεράστια διάβρωση».
Πώς εξηγείται αυτό; Οι ερευνητές υποθέτουν ότι, στους «superagers», τα κοντά τελομερή ίσως λειτουργούν προστατευτικά με έναν απρόσμενο τρόπο: εμποδίζουν τα κύτταρα να διαιρούνται ανεξέλεγκτα, φρενάροντας έτσι την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου. Το σώμα της, ουσιαστικά, θυσίασε τη μοριακή ακεραιότητα για να κερδίσει προστασία από θανατηφόρες ασθένειες.
Η χημική υπογραφή της μακροζωίας
Πέρα από την περίπτωση της Branyas, το ενδιαφέρον στρέφεται και στο μεταβολικό προφίλ των αιωνόβιων. Μια πρόσφατη μελέτη από την Κίνα, η οποία ανέλυσε το αίμα δεκάδων αιωνόβιων, εντόπισε σημαντικές διαφορές στα επίπεδα λιπαρών οξέων και λιπαρών αλκοολών σε σύγκριση με μεσήλικες και ηλικιωμένους κάτω των 100 ετών.
Τα ευρήματα αυτά, σε συνδυασμό με μια ευρύτερη μελέτη του Νοεμβρίου 2024 σε 5.000 άτομα, δείχνουν ότι η μακροζωία έχει τη δική της «χημική υπογραφή». Οι αιωνόβιοι τείνουν να έχουν χαμηλότερα επίπεδα συγκεκριμένων μεταβολιτών που συνδέονται με τη φλεγμονή και την οξείδωση. Η ικανότητα του οργανισμού να διαχειρίζεται τα λιπίδια και να συνδέει τα λιπαρά οξέα με άλλες μεταβολικές διεργασίες φαίνεται πως είναι κρίσιμης σημασίας.
Δεν είναι μόνο τα γονίδια, είναι και το πιάτο μας
Αν και ο πειρασμός είναι να αποδώσουμε τα πάντα στην «καλή πάστα» και το DNA, οι ερευνητές τονίζουν τον ρόλο του περιβάλλοντος και των επιλογών μας. Η ανάλυση έδειξε ότι πολλοί από τους μεταβολικούς δείκτες που ξεχωρίζουν στους αιωνόβιους συνδέονται άμεσα με τη διατροφή.
Η ίδια η Maria Branyas ακολουθούσε πιστά τη μεσογειακή διατροφή, με ιδιαίτερη προτίμηση στο γιαούρτι. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτή η συνήθεια συνέβαλε στη διατήρηση ενός νεανικού μικροβιώματος στο έντερο, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει θετικά το ανοσοποιητικό και τον μεταβολισμό.
Προβλέποντας το μέλλον
Μπορούμε λοιπόν να προβλέψουμε πόσο θα ζήσουμε με μια απλή εξέταση αίματος; Όχι ακόμα. Η πολυπλοκότητα του ανθρώπινου αίματος είναι τεράστια και δεν υπάρχει ένας και μοναδικός «δείκτης-ρολόι». Ωστόσο, η επιστήμη πλησιάζει στο να εντοπίσει εκείνους τους «ταχείς γηραστές», τα άτομα δηλαδή που κινδυνεύουν περισσότερο, ώστε να παρέμβει έγκαιρα.
Το μήνυμα που στέλνουν οι υπερήλικες είναι αισιόδοξο: Η προχωρημένη ηλικία δεν είναι συνώνυμο της κακής υγείας. Με τις κατάλληλες παρεμβάσεις στη διατροφή και τον τρόπο ζωής, ίσως μπορέσουμε να κλέψουμε λίγη από τη λάμψη των κυττάρων τους, ακόμη κι αν δεν φτάσουμε όλοι τα 117.
