Σύνοψη
- Η συνεργασία ALPHA στο CERN βελτίωσε κατά 100 φορές την ακρίβεια μέτρησης της υπέρλεπτης υφής στη βασική κατάσταση του αντιυδρογόνου σε σύγκριση με τα δεδομένα του 2017.
- Το νέο ρεκόρ ακρίβειας αγγίζει τα 4 μέρη ανά εκατομμύριο (4 ppm), ένα επίτευγμα που δημοσιεύθηκε επισήμως στο περιοδικό Nature.
- Η τεχνολογική αναβάθμιση του συστήματος επέτρεψε την παραγωγή και παγίδευση 15.000 ατόμων αντιυδρογόνου μέσα σε λίγες μόνο ώρες.
- Το νέο επίπεδο ακρίβειας επιτρέπει στους φυσικούς να εξετάσουν με λεπτομέρεια την εσωτερική δομή του αντιπρωτονίου και να δοκιμάσουν τα όρια της Κβαντικής Ηλεκτροδυναμικής (QED).
Το πείραμα ALPHA του CERN μέτρησε την υπέρλεπτη υφή της βασικής κατάστασης του αντιυδρογόνου με ακρίβεια 4 μερών ανά εκατομμύριο (4 ppm), βελτιώνοντας το προηγούμενο ρεκόρ κατά 100 φορές. Το αποτέλεσμα αυτό προκύπτει από τη μαγνητική αλληλεπίδραση αντιπρωτονίου και ποζιτρονίου, προσφέροντας νέα, απόλυτα μετρήσιμα δεδομένα για την εσωτερική μαγνητική δομή της αντιύλης.
Το 2017, η ίδια ερευνητική ομάδα είχε καταφέρει να παρατηρήσει το συγκεκριμένο φαινόμενο με απόκλιση 400 μερών ανά εκατομμύριο. Μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, η εξέλιξη του hardware μέτρησης και η βελτιστοποίηση των τεχνικών παγίδευσης επέτρεψαν τη ραγδαία πτώση του περιθωρίου σφάλματος, επιτρέποντας μια εξαιρετικά αυστηρή σύγκριση ανάμεσα στο συμβατικό υδρογόνο και το αντιυδρογόνο.
Η τεχνολογική πρόκληση της παγίδευσης αντιύλης
Η διαχείριση της αντιύλης ενέχει τεράστια τεχνικά εμπόδια, με κύριο τη άμεση εξαΰλωσή της μόλις έρθει σε επαφή με τη συμβατική ύλη. Το Εργοστάσιο Αντιύλης (Antimatter Factory) του CERN επιλύει αυτό το πρόβλημα χρησιμοποιώντας ένα σύμπλεγμα επιταχυντών. Αρχικά, πρωτόνια υψηλής ενέργειας από το Σύγχροτρο Πρωτονίων (Proton Synchrotron) προσκρούουν σε έναν μεταλλικό στόχο. Από τις διαδοχικές συγκρούσεις προκύπτει ένας “καταρράκτης” δευτερογενών σωματιδίων, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγονται και τα αντιπρωτόνια.
Αυτά τα αντιπρωτόνια επιβραδύνονται και ψύχονται σημαντικά ώστε να είναι διαχειρίσιμα. Το πείραμα ALPHA εστιάζει στην παραγωγή αντιυδρογόνου, ενώνοντας τα ψυχρά αντιπρωτόνια με ποζιτρόνια (την εκδοχή αντιύλης των ηλεκτρονίων). Η νέα τεχνική που αναπτύχθηκε πρόσφατα επέτρεψε στους ερευνητές να συνθέσουν 15.000 άτομα αντιυδρογόνου μέσα σε λίγες ώρες. Μέσω ισχυρών και απόλυτα ελεγχόμενων μαγνητικών πεδίων, τα άτομα αυτά παγιδεύονται στο απόλυτο κενό, μακριά από τα τοιχώματα του θαλάμου, ώστε να μπορέσουν να μελετηθούν με φασματοσκοπικές μεθόδους.
Γιατί είναι κρίσιμη η μέτρηση της υπέρλεπτης υφής
Στο συμβατικό υδρογόνο, ο αντίστοιχος διαχωρισμός της ενεργειακής στάθμης έχει μετρηθεί με αδιανόητη ακρίβεια. Αυτή η μέτρηση αποτελεί τη βάση για τη φασματική γραμμή των 21 εκατοστών, η οποία χρησιμοποιείται εκτενώς από τους ραδιοαστρονόμους στην παρατήρηση του Σύμπαντος και στην αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης. Όπως δήλωσε ο Jeffrey Hangst, εκπρόσωπος του πειράματος ALPHA, όταν το Εργοστάσιο Αντιύλης σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1990, η καταγραφή αυτής ακριβώς της ιδιότητας στο αντιυδρογόνο αποτελούσε τον πρωταρχικό επιστημονικό στόχο που δικαιολογούσε την κατασκευή ολόκληρης της εγκατάστασης.
Η υπέρλεπτη υφή προκύπτει λόγω των μαγνητικών ιδιοτήτων (του σπιν) του πυρήνα και του ηλεκτρονίου (ή του ποζιτρονίου στην περίπτωση της αντιύλης). Η σύγκριση αυτών των μετρήσεων μεταξύ υδρογόνου και αντιυδρογόνου αποτελεί τον αυστηρότερο έλεγχο των θεμελιωδών συμμετριών της φύσης, και ειδικότερα της συμμετρίας CPT (Φορτίο – Ομοτιμία – Χρόνος). Οποιαδήποτε ανισορροπία ή ασυμφωνία μεταξύ ύλης και αντιύλης θα μπορούσε να υποδείξει νέα φυσική και να εξηγήσει το μεγάλο μυστήριο του Σύμπαντος: το γιατί η παρατηρήσιμη δημιουργία κυριαρχείται από την ύλη, παρότι ύλη και αντιύλη παρήχθησαν σε ίσες ποσότητες κατά το Big Bang.
Επόμενα βήματα και δομή του αντιπρωτονίου
Η επίτευξη ακρίβειας 4 ppm επιτρέπει, για πρώτη φορά, στις μετρήσεις να γίνουν ευαίσθητες στις επιπτώσεις της εσωτερικής δομής του ίδιου του αντιπρωτονίου, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο του ατόμου του αντιυδρογόνου. Το αντιπρωτόνιο δεν είναι ένα σημειακό σωματίδιο, αλλά απαρτίζεται από αντικουάρκ, η κατανομή των οποίων επηρεάζει τις μαγνητικές του ιδιότητες.
Το πεδίο του ανταγωνισμού στην έρευνα της αντιύλης εντείνεται θετικά, καθώς μια άλλη ερευνητική ομάδα στο CERN, η συνεργασία ASACUSA, προετοιμάζεται να μελετήσει την ίδια μετάβαση χρησιμοποιώντας διαφορετική τεχνική. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, η προσέγγιση της ASACUSA έχει τη δυνατότητα να επιτύχει ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια στο μέλλον, επιβεβαιώνοντας πως η διερεύνηση του αντιυδρογόνου παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της σύγχρονης σωματιδιακής φυσικής.
Με τη ματιά του Techgear
Η ικανότητα του CERN να βελτιώνει τον τεχνολογικό του εξοπλισμό με γεωμετρική πρόοδο αποτελεί οδηγό για ολόκληρη την ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα. Η πρακτική αξία αυτών των πειραμάτων, αν και φαντάζει μακρινή από την καθημερινότητα, είναι ο θεμέλιος λίθος πάνω στον οποίο πατάει η ανάπτυξη νέων υλικών και η εξέλιξη της κβαντικής υπολογιστικής. Οι μαγνητικές παγίδες και τα συστήματα βαθιάς ψύξης και διαχείρισης κενού που αναπτύσσονται για να συγκρατήσουν το αντιυδρογόνο, βρίσκουν άμεση εφαρμογή στους κβαντικούς αισθητήρες και στους υπεραγωγούς νέας γενιάς που ήδη μπαίνουν στο πεδίο παραγωγής της βιομηχανίας.
