Με αφορμή την 25η επέτειο, το Popular Science δημοσιεύει μια λίστα που του παρείχε το Wikimedia Foundation, ο οργανισμός-ομπρέλα της Wikipedia, με τα 25 πιο δημοφιλή λήμματα όλων των εποχών.
Η Wikipedia είναι από εκείνα τα ψηφιακά εργαλεία που μοιάζουν τόσο αυτονόητα σήμερα, ώστε είναι δύσκολο να θυμηθεί κανείς πόσο αμφισβητήθηκε στην αρχή.
Όταν ξεκίνησε το 2001, η ιδέα μιας δωρεάν, εθελοντικής εγκυκλοπαίδειας, γραμμένης και επιμελημένης από χρήστες, αντιμετωπίστηκε από πολλούς ως συνταγή αποτυχίας: ποιος θα εμπιστευόταν πληροφορίες χωρίς παραδοσιακή συντακτική ιεραρχία, χωρίς «σφραγίδα» εκδότη και χωρίς κλασικούς μηχανισμούς επιμέλειας;
Για όσους ήταν μαθητές ή φοιτητές στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η ανάμνηση είναι χαρακτηριστική: καθηγητές και δάσκαλοι που απαγόρευαν ρητά τη χρήση της Wikipedia ως πηγής στις εργασίες, συχνά με την αιτιολογία ότι «δεν είναι αξιόπιστη» ή ότι «ο καθένας μπορεί να γράψει ό,τι θέλει». Δύο δεκαετίες αργότερα, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: η Wikipedia δεν αντικατέστησε την κλασική βιβλιογραφία, αλλά έγινε το πιο διαδεδομένο σημείο εκκίνησης για την αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο.
Ένα ψηφιακό περιβάλλον αγνώριστο σε σχέση με το 2001
Στις 15 Ιανουαρίου, όπως επισημαίνει ρεπορτάζ του Popular Science, συμπληρώθηκαν 25 χρόνια από την πρεμιέρα της Wikipedia, σε ένα ψηφιακό περιβάλλον σχεδόν αγνώριστο σε σχέση με το 2001. Σήμερα, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια περιλαμβάνει πάνω από 7,1 εκατομμύρια λήμματα μόνο στην αγγλική έκδοση, με το μεγαλύτερο μέρος τους να γράφεται, να ενημερώνεται, να τεκμηριώνεται και να συντηρείται από δεκάδες χιλιάδες εθελοντές ανά τον κόσμο.
Το μοντέλο αυτό δεν είναι χωρίς προβλήματα -μια πλατφόρμα ανοιχτής επεξεργασίας έχει εγγενείς αδυναμίες-, όμως, στην πράξη, ένα λήμμα της Wikipedia λειτουργεί συχνά ως αφετηρία: προσφέρει μια οργανωμένη σύνοψη και, κυρίως, παραπομπές που οδηγούν σε άλλες πηγές. Αυτό το «πρώτο πέρασμα» πληροφοριών είναι που κάνει τη Wikipedia τόσο ανθεκτική και τόσο χρήσιμη, ακόμη κι όταν δεν αντιμετωπίζεται ως τελική αυθεντία.
Tι ακριβώς αναζητούν οι άνθρωποι;
Το ενδιαφέρον ερώτημα που θέτει το Popular Science δεν είναι αν η Wikipedia είναι χρήσιμη -αυτό φαίνεται να έχει απαντηθεί από την καθημερινή χρήση-, αλλά τι ακριβώς αναζητούν οι άνθρωποι μέσα σε αυτό το τεράστιο οικοσύστημα.
Με αφορμή την 25η επέτειο, το Popular Science δημοσιεύει μια λίστα που του παρείχε το Wikimedia Foundation, ο οργανισμός-ομπρέλα της Wikipedia, με τα 25 πιο δημοφιλή λήμματα όλων των εποχών.
Ο οργανισμός διευκρινίζει ότι τα δεδομένα του ξεκινούν από το 2008, ωστόσο το εύρος και οι απόλυτοι αριθμοί είναι ενδεικτικοί των μόνιμων προτιμήσεων των χρηστών και των θεματικών «πυρήνων» της διαδικτυακής περιέργειας.
Στην κορυφή της λίστας, με διαφορά, βρίσκεται ένα θέμα που μοιάζει σχεδόν κυνικό αλλά απολύτως ανθρώπινο: οι «λίστες θανάτων ανά έτος». Το λήμμα «List of Deaths by Year» εμφανίζεται ως το πιο επισκέψιμο όλων, με 647.025.321 προβολές. Το συμπέρασμα του αρθρογράφου είναι απλό και αιχμηρό: πάρα πολλοί άνθρωποι μπαίνουν στη Wikipedia για να δουν «ποιος πέθανε».
Το μοτίβο δεν είναι παράλογο. Σε περιόδους μεγάλης ειδησεογραφικής έντασης, οι χρήστες αναζητούν γρήγορη επιβεβαίωση, χρονολογίες, πλαίσιο. Οι λίστες θανάτων λειτουργούν σαν μια οργάνωση του «τι συνέβη» για διασημότητες, πολιτικούς και δημόσια πρόσωπα, ιδίως όταν ο δημόσιος χώρος πλημμυρίζει από αποσπασματικές αναρτήσεις και φήμες.
Ακριβώς κάτω από την πρώτη θέση, η λίστα αποτυπώνει τη σταθερή κυριαρχία τεσσάρων βασικών κατηγοριών: πολιτική, ιστορία, ποπ κουλτούρα και αθλητισμός. Το λήμμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες έρχεται δεύτερο με 328.501.200 προβολές, ενώ ο Donald Trump βρίσκεται τρίτος με 325.397.973.
Ακολουθεί η Ελισάβετ ΙΙ με 253.385.102, η Ινδία με 210.779.909, και στη συνέχεια εμφανίζεται η έντονη παρουσία του αθλητισμού μέσω δύο από τους πιο αναγνωρίσιμους ποδοσφαιριστές παγκοσμίως: Cristiano Ronaldo (209.262.818) και Lionel Messi (169.027.752). Στη λίστα βρίσκονται επίσης ο Barack Obama (200.619.072) και ο Elon Musk (197.557.694), επιβεβαιώνοντας ότι οι επισκέπτες αναζητούν συχνά πρόσωπα-κόμβους της δημόσιας συζήτησης, είτε για πολιτικούς λόγους είτε για τεχνολογικές/επιχειρηματικές εξελίξεις.
Το ιστορικό ενδιαφέρον είναι εξίσου έντονο
Το ιστορικό ενδιαφέρον είναι εξίσου έντονο: ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται στην ένατη θέση (196.185.039), ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος στη 17η (156.010.435) και ο Adolf Hitler στη 14η (163.955.099). Αυτή η συνύπαρξη πρόσωπων και γεγονότων, διασημοτήτων και γεωπολιτικών θεμάτων, δείχνει ότι η Wikipedia καλύπτει ένα ευρύ φάσμα αναγκών: από το «ποιος είναι» μέχρι το «τι έγινε και γιατί».
Παράλληλα, η ψυχαγωγία αποτυπώνεται με εξίσου ισχυρούς δείκτες. Στη 13η θέση εμφανίζεται το Game of Thrones (166.648.136), ενώ η μουσική κυριαρχεί μέσω ονομάτων όπως Michael Jackson (168.519.508), Eminem (159.866.098), Taylor Swift (157.243.638), The Beatles (153.857.741), Lady Gaga (137.724.118) και Freddie Mercury (134.515.769). Στην ίδια «οικογένεια» θεμάτων εντάσσονται και τα Academy Awards (137.543.219), καθώς και η λίστα των εμπορικά πιο επιτυχημένων ταινιών (133.992.783), που λειτουργούν ως εργαλεία σύγκρισης, κατάταξης και trivia.
Το Popular Science υπογραμμίζει ότι, σε μια εποχή όπου η αναζήτηση πληροφοριών δυσκολεύει από το κύμα «AI slop» -χαμηλής ποιότητας, μαζικά παραγόμενου περιεχομένου που πλημμυρίζει τις μηχανές αναζήτησης και θολώνει τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και το επινοημένο-, εγχειρήματα όπως η Wikipedia γίνονται πιο κρίσιμα. Η αξία της δεν βρίσκεται μόνο στο κείμενο, αλλά στη διαδικασία: στη συνεχή επιμέλεια, στις παραπομπές, στη διαφάνεια των αλλαγών και στη συλλογική επιτήρηση.
Ταυτόχρονα, η εγκυκλοπαίδεια εξακολουθεί να έχει επικριτές. Αν στο παρελθόν η κριτική εστίαζε στην έλλειψη αξιοπιστίας λόγω ανοικτής επεξεργασίας, σήμερα μέρος της κριτικής μετατοπίζεται σε ισχυρισμούς περί πολιτικών προκαταλήψεων, τους οποίους το άρθρο σημειώνει ότι αρκετοί διατυπώνουν χωρίς ισχυρή τεκμηρίωση. Και αυτό, σε κάποιο επίπεδο, είναι μέρος της ωρίμανσης της Wikipedia: από το «δεν έχει πηγές» στο «έχει πάρα πολλές πηγές, αλλά διαφωνώ με το πώς παρουσιάζονται», η συζήτηση αντανακλά την κεντρικότητά της στη δημόσια γνώση.
